Ontspiegeld
Pieter de Nooij • 19 augustus 2026
Aan de vooravond van de Nationale Herdenking in Nederland van de onafhankelijkheid van Indonesië en het Merdeka gedruis in Indonesië, is het goed om stil te staan bij die roerige dagen van augustus 1945.
Ontspiegeld
(Pieter de Nooij)
15 en 17 augustus 1945
Aan de vooravond van de Nationale Herdenking in Nederland en het Merdeka gedruis in Indonesië, is het goed bij die roerige dagen van augustus 1945 stil te staan. In hoofdstuk XXII en XXIII kun je lezen hoe ik dat in mijn roman verwerkt heb met Danny en Nanda.
De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki vallen op 6 en 9 augustus. Op 9 augustus worden Soekarno en Hatta (S&H) met spoed door Hisaichi Terauchi, de Japanse opperbevelhebber voor Zuidoost-Azië, naar Dalat (Vietnam) gecommandeerd. Met tussenstops van S&H in Singapore en Saigon maakt Terauchi op 12 augustus bekend dat Tokio besloten had Indonesië de onafhankelijkheid te geven met ingang van 24 augustus. Terauchi weet van de bombardementen af, maar Soekarno niet. Wel bevroedt deze dat er iets ernstigs heeft plaats gevonden, gezien het feit dat hij overhaast bij de hoogste militair werd opgetrommeld. Op 14 augustus keren S&H terug in Djakarta en worden toegejuicht door duizenden mensen.
Op 15 augustus, 10u Indonesische tijd, kondigt keizer Hirohito de capitulatie van Japan af. Soetan Sjahrir, die de illegale Nederlandse zender vanuit Brisbane afluistert, is de eerste die van de capitulatie hoort en brengt het bericht over aan S&H. Het Indonesische volk wordt aanvankelijk onkundig gehouden van de capitulatie en ook degenen die in de jappenkampen zitten opgesloten horen het veelal pas (meer dan) een week later, wanneer geallieerde vliegtuigen strooibiljetten boven de kampen uitwerpen.
Nu de belofte van de Japanners waardeloos is geworden, dringen Sjahrir en de jonge garde van de nationalisten, de pemoeda, er bij S&H op aan onmiddellijk de onafhankelijkheid uit te roepen. Maar S&H houden vast aan de 24e augustus. Dat leidt tot een hooglopend conflict, waarbij enkele jongeren hen ontvoeren naar Rengasdengklok, 80 km ten oosten van Djakarta. De volgende namiddag, 16 augustus, worden ze teruggebracht naar het huis van de Japanse schout-bij-nacht Maeda, die S&H al langere tijd kende, en sympathiek tegenover het onafhankelijkheidsideaal stond. Daarmee gaat hij in tegen het bevel van zijn superieuren om de door de geallieerden bevolen status quo te handhaven.
Aan het opstellen van de zeer korte tekst, de Proklamasi, gaan vele uren van onderhandelen vooraf tussen de oudere en jongere garde. Bij het krieken van de morgen is de tekst klaar en na een korte inleiding leest Soekarno in zijn tuin, in bijzijn van Hatta, om 10 uur de Proklamasi voor; vrijdag 17 Augustus 1945. Pas twee dagen later dringt het nieuws door in Soerabaja, waar het door Boeng Tomo wordt bekendgemaakt.
‘Wij, het Indonesische volk, verklaren hierbij Indonesië onafhankelijk. Alle aangelegenheden betreffende de overdracht van de macht en dergelijke zullen zorgvuldig en binnen de kortst mogelijke termijn worden geregeld. Djakarta, 17 augustus 1945 Vertegenwoordigers van het Indonesische volk.’
Over de doorgehaalde woorden “overdracht” en “geregeld” is lang gebakkeleid.
En de Nederlanders? Die hebben geen flauw benul van wat zich de afgelopen jaren in Indië heeft afgespeeld. Van Mook, de luitenant-Gouverneur -Generaal in Brisbane, telegrafeert op 20 augustus aan Den Haag dat de Japanse opperbevelhebber een Republiek lijkt te willen uitroepen. Een dag later ontvangt hij de tekst van de Proklamasi en schrijft in de kantlijn:
“De laatste wanhoopskreten van de zich verloren wetende Soekarno.”
De rest is geschiedenis.
